در قرن سوم هجری خطوط اسلامی تحت موازین هندسی ابن مقله و برادرش اصلاح و تهذیب شد و قواعد کلی و جزیی آن ها روشن گردید. و به مشرق و مغرب ممالک اسلامی انتشار پیدا کرد. از جمله آن خطوط، خط نسخ بود. هرچند برخی معتقدند که خط نسخ پیش از ابن مقله نیز وجود داشته و خط نسخ در آغاز خطی بود همپایه و همعرض خط کوفی ولی به صورت نسخ ناقص، که به خط نسخی قدیم یا نسخ حجازی معروف بود. خط نسخ در واقع اولین خطی بود که برای تکمیل کردن نواقص و اشکالات خط کوفی و اضافه کردن اعراب و حرکات و آواها اختراع شد. پس از اسلام خط کوفی برای کتابت قرآن معمول بود و خط نسخ در مکاتبات رسمی مورد استفاده قرار می گرفت. ولی آنچه مسلم است آنکه ...

در قرن سوم هجری خطوط اسلامی تحت موازین هندسی ابن مقله و برادرش اصلاح و تهذیب شد و قواعد کلی و جزیی آن ها روشن گردید. و به مشرق و مغرب ممالک اسلامی انتشار پیدا کرد. از جمله آن خطوط، خط نسخ بود. هرچند برخی معتقدند که خط نسخ پیش از ابن مقله نیز وجود داشته و خط نسخ در آغاز خطی بود همپایه و همعرض خط کوفی ولی به صورت نسخ ناقص، که به خط نسخی قدیم یا نسخ حجازی معروف بود. خط نسخ در واقع اولین خطی بود که برای تکمیل کردن نواقص و اشکالات خط کوفی و اضافه کردن اعراب و حرکات و آواها اختراع شد. پس از اسلام خط کوفی برای کتابت قرآن معمول بود و خط نسخ در مکاتبات رسمی مورد استفاده قرار می گرفت. ولی آنچه مسلم است آنکه ابن مقله این خط را به اوج و کمال رسانید.

از این جهت آن را «نسخ» گفته اند که جمیع خطوط را نسخ کرد (نسخ به معنی باطل کردن و محو کردن ) در آغاز این خط«بدیع منسوب» نامیده شد. بدیع به معنی تازه و نو و منسوب از آن جهت است که حروف و کلمات دارای نسبت و تناسب یعنی هم آهنگی اجزا می باشد.

ویژگی دیگر خط نسخ اعتدال است، این اعتدال در اشکال و صور مبسوط و متسدیر آن ( که حدود نیمی سطح و نیمی دور، و در آن سطح بر دور فزونی دارد) و نیز در حرکات قلم و گردش نرم آن بارز و محسوس است . حروف و کلمات در خط نسخ چندان درشت نیست . از این رو زیبایی خط نسخ در قلم معتدل بیشتر جلوه گرمی شود . نسخ خطی است واضح ، کامل ، معتدل ، منظم و آسان برای خواندن و نوشتن. خطی روان و ساده و زیبا است از این جهت نوشتن قرآن ، کتاب های دعا و کتاب های درسی و علمی و حوزوی با این خط رایج است. نسخ که به عبارتی خطوط دیگر را نسخ کرد، رایج ترین و شناخته ترین خط تا زمان حاضر است وفراگیرترین خط اسلامی خط نسخ است.

در قرن پنجم قمری علیین هلال معروف به ابن بوّاب ، با استفاده از نبوغ و استعداد هنری اش ،زیبایی و ظرافت را به توازن و هماهنگی هندسی حروف ابن مقله افزود، و اصلاحات عمده ای در اقلام ستّه پدید آورد و آن ها را زیبا و استوارگردانید، ابن بوّاب با وضع قواعدی مانند سطح ، دور و تناسب، پایه ی خط نسخ را به حد اعلی رسانید .

شیوه ی خوشنویسی ابن بوّاب تا زمانی که شیوه و روش یاقوت مستعصمی معمول گردید، رواج داشت. خوشنویسانی که تا چند قرن پس از ابن بوّاب، شیوه و روش او را دنبال کردند. گفته اند ابنبوّاب در طول زندگی اش بیش از شصت و چهار قرآن کتابت کرده که تنها نسخه به جا مانده به نام او، قرآنی است که در کتابخانه ی چستربیتی موجود است.یکی از خوشنویسانی که روش ابن بوّاب را پیش گرفت و خط ثلث و نسخ را به کمال رسانید، یاقوت مستعصمی بود.

پس از یاقوت مستعصمی شیوه ی او در اقلام ستّه در میان شاگردانش مدت ها رایج و مقبول بود و مهم ترین شاگردان و مروّجان شیوه ی وی ایرانی بودند و در پیشرفت هنر خوشنویسی به ویژه اقلام سته سهم بسزایی داشتند. چنان که در قرون هشتم و نهم و دهم هجری قمری، خراسان و فارس و آذربایجان از مهم ترین مراکز خوشنویسی و جایگاه استادان بزرگ خط نسخ به شمار می رفت.

در اواخر عهد صفویه، در عهد شاه سلطان حسین صفوی ( 1135-1105 ه.ق) میرزا احمد نیریزی پا به عرصه ی وجود گذاشت و در خط نسخ شیوه ای پدید آورد که همان خط نسخ ایرانی است و تا امروز در ایران مقبول و معمول است. وی بزرگترین نسخ نویس ایرانی است که او را هم طراز و هم ردیف میر عماد در خط نستعلیق می دانند. از او ادعیه و کتابت قرآن به جا مانده است. این نوع نسخ نرم تر نوشته می شود و چاشنی نستعلیق دارد و اکنون تنها در ایران متداول است. از شاهکارهای استاد احمد نیریزی یک قرآن نفیس به خط نسخ است که استاد در حاشیه ی آن اختلاف قرائت قُرّاء سبعه را کتابت نموده است.

خط نسخ از همه ی خطوط اسلامی رواج بیشتری یافت و در نگارش کتاب ها و مجلات و نشریه ها و روز نامه ها معمول و متدوال بوده است. حروف چاپ و ماشین تحریر را که بعضی امروز نام خط میانه به آن داده اند، از خط نسخ استخراج شد. در خط نسخ رعایت نسبت ( یکسانی و تعادل اندازه حروف متشابه و هم شکل ) که یکی از قواعد مهم خوشنویسی است، سبب زیبایی خط می شود. به علاوه خط نسخ، خطی است کامل، معتدل و منظم و واضح، به همین سبب در خواندن حروف و کلمات آن هیچ اشتباه و دشوار، پیش نمی آید ، به ویژه که با حرکات و اعراب همراه باشد