تجانس و ترکیب رنگ در صفحات هنری خط و نقاشی هنرمندان ایرانی از ذوق والا و شناخت عالی آنان حکایت دارد. سیری در این گونه آثار نشان می دهد که این هنرمندان، با ناچیزترین وسیله، می توانسته اند اوج سلیقه خود را بنمایانند که مواد شیمیایی امروز، در مقایسه با آن، به هیچ وجه پاسخگوی کامل نیاز آنان نیست. ما برای تهیه کاغذ رنگی روشهایی را در زیر ارائه داده ایم که گرچه با توجه به کمیابی رنگهای قدیمی و دست نیافتن به آنها به آن حدود نمی رسد آما به خوبی جوابگوی خواسته های علاقمندان خواهد بود.

1. رنگ کردن با چای:
برای این منظور مقداری چای را در قوری ریخته دم می کنیم و دم کرده چای را پس از عبور از صافی در ظرفی مسطح و لبه دار ریخته، کاغذهای آماده را به هر اندازه که بخواهیم، یکی پس از دیگری، در محلول می گذاریم و پس از دو یا سه ساعت، کاغذها را درآورده بر روی پارچه تمیزی پهن می کنیم تا خشک شود.سپس در صورت لزوم در پرس قرار می دهیم تا صاف گردند و پس از آن که مرحله مهره را پشت سر گذاشت آماده استفاده است.
2. رنگ با پوست پیاز:
پوست پیاز را گرفته تمیز می شوییم و در ظرفی ریخته می جوشانیم. سپس آن را ....

تجانس و ترکیب رنگ در صفحات هنری خط و نقاشی هنرمندان ایرانی از ذوق والا و شناخت عالی آنان حکایت دارد. سیری در این گونه آثار نشان می دهد که این هنرمندان، با ناچیزترین وسیله، می توانسته اند اوج سلیقه خود را بنمایانند که مواد شیمیایی امروز، در مقایسه با آن، به هیچ وجه پاسخگوی کامل نیاز آنان نیست. ما برای تهیه کاغذ رنگی روشهایی را در زیر ارائه داده ایم که گرچه با توجه به کمیابی رنگهای قدیمی و دست نیافتن به آنها به آن حدود نمی رسد آما به خوبی جوابگوی خواسته های علاقمندان خواهد بود.

1. رنگ کردن با چای:  
برای این منظور مقداری چای را در قوری ریخته دم می کنیم و دم کرده چای را پس از عبور از صافی در ظرفی مسطح و لبه دار ریخته، کاغذهای آماده را به هر اندازه که بخواهیم، یکی پس از دیگری، در محلول می گذاریم و پس از دو یا سه ساعت، کاغذها را درآورده بر روی پارچه تمیزی پهن می کنیم تا خشک شود.سپس در صورت لزوم در پرس قرار می دهیم تا صاف گردند و پس از آن که مرحله مهره را پشت سر گذاشت آماده استفاده است.
2. رنگ با پوست پیاز:
پوست پیاز را گرفته تمیز می شوییم و در ظرفی ریخته می جوشانیم. سپس آن را صاف کرده و در ظرف لبه داری می ریزیم و کاغذهای تهیه شده را برگ برگ در محلول می گذاریم تا خوب خیس شود. پس از ساعتی کاغذ به رنگ بسیار زیبا و ملایمی در می آید که برای انواع کارها از قبیل قطعه، تحریر، و نقاشی مساعد است. هرچه کاغذ بیشتر در آب بماند پر رنگ تر می شود.
3. رنگ با جوهر پوست گردو:
جوهر پوست گردو را گرفته مقداری از آن را در آب سرد، به مدت یک ساعت می خیسانیم تا کاملاً حل شود. پس از عبور از صافی در ظرف لبه داری ریخته کاغذهای آماده شده را به شیوه معمول در محلول قرار داده و سپس خشک کرده و در پرس گذاشته مهر می زنیم تا آماده گردد.
4. رنگ با گل گاو زبان:
مقداری گل گاو زبان تهیه کرده(نیم کیلو) آن را دم می کنیم نباید جوشانده شود چون رنگ آن عوض می شود) پس از ظاهر شدن عصاره آن و نیز صاف کردن و گرفتن محلول خالص، به شیوه های قبل، اقدام به رنگ می نماییم(باید توجه داشت که کاغذ نباید بیش از یک ساعت در محلول بماند، زیرا در مدت زمان طولانی تر تیره تر می شود.)
5. رنگ با رنگهای شیمیایی
با رنگهای متنوع شیمیایی که برای رنگ آمیزی از آن استفاده می شود می توان به شیوه فوق کاغذ را رنگ کرد. فقط باید دقت کرد که کاغذ در محلول نماند چرا که هر چه بیشتر بماند رنگ بیشتری به خود می گیرد. رنگ کردن با رنگهای شیمیایی را باید خوب تجربه کرد.
6. رنگ با زعفران:
آب را به مقدار لازم روی زعفران ریخته می گذاریم مدتی به همان صورت بماند تا رنگ بخوبی از زعفران جدا شده ریشه سفید آن باقی بماند و محلول کامل زعفران به دست آید. سپس به وسیله صافی آن را صاف و در ظرف لبه داری ریخته و کاغذها را درون آن قرار می دهیم و به روش ذکر شده عمل می کنیم.
7. رنگ با پوست بادمجان:
پوست بادمجان را گرفته به قدر کافی می جوشانیم. پس از آن که خوب جوشید و رنگ را پس داد آن را صاف کرده کاغذها را به مدت چند ساعت در آن می خوابانبم. سپس آنها را درآورده، در سایه روی پارچه ای تمیز خشک می کنیم تا برای آهار و مهره آماده شود.
8. رنگ آمیزی با حنا:
مقداری حنا را در آب حل می کنیم تا اندازه ای که محلول آن توانایی تاثیر و رنگ کردن را بیابد. سپس به شیوه های گفته شده کاغذ را با آن رنگ می کنیم( هرچه کاغذ بیشتر در آب بماند رنگ آن تیره تر می شود.)
9. رنگ آمیزی با نیل:
محلولی از نیل و آب تهیه می کنیم ، کاغذ را در آن قرار داده مانند دستورهای قبل عمل می کنیم. کاغذ هرچه بیشتر در محلول بماند رنگ آن تیره تر می شود. برای رنگ کردن کاغذ می توان از رنگهای پارچه، که آنها نیز شیمیایی هستند، استفاده کرد. در صفحه بعد مقاله ای از مجله هنر و مردم که چون ممکنست در دسترس خیلیها نباشد عیناً می آوریم تا مورد استفاده علاقمندان قرار گیرد.

منبع: کتاب راهنمای نقاشی و کتاب آرایی در ایران اثر استاد اردشیر مجرد تاکستانی