قسمتهاى مختلف قلم عبارتاند از: ميدان يا عَرض (خانه)، وجْه، صَدر، سِنّ يا حَرف، شَحْم، ظَهْر، جَلفَه/ جِلفَه يا زبان قلم، فاق يا شيار . ميدان يا عرض قلم تمام قسمتى است كه تراشيده مىشود و از لبه پوست قلم تا نوك آن را دربرمىگيرد. اندازه ميدان بسته به كاربرد خط متفاوت است. بهتر است ميدان قلم در كتابت احكام و مناشير و ترسلاتْ كوتاه و در كتابت دفاتر دراز باشد. وجه قلم دم آن است، از طرف ميدان تا محل قط. صدر، دم قلم است از پشت قلم تا محل قط. سِنّ يا حَرف، نيش راست و چپ نوك قلم است. نيش راست يا بلند را وحشى و نيش چپ يا كوتاه را انْسى مىگويند. گوشت پشت زبان قلم، شَحْم نام دارد. به قلمى كه شحم آن را برندارند مُشْحَم (داراى شحم) و اگر آن را بردارند مَشحوم (بىشحم) مىگويند. اگر تمام شحم را بردارند، آن قلم ...

قسمتهاى مختلف قلم عبارتاند از: ميدان يا عَرض (خانه)، وجْه، صَدر، سِنّ يا حَرف، شَحْم، ظَهْر، جَلفَه/ جِلفَه يا زبان قلم، فاق يا شيار . ميدان يا عرض قلم تمام قسمتى است كه تراشيده مىشود و از لبه پوست قلم تا نوك آن را دربرمىگيرد. اندازه ميدان بسته به كاربرد خط متفاوت است. بهتر است ميدان قلم در كتابت احكام و مناشير و ترسلاتْ كوتاه و در كتابت دفاتر دراز باشد. وجه قلم دم آن است، از طرف ميدان تا محل قط. صدر، دم قلم است از پشت قلم تا محل قط. سِنّ يا حَرف، نيش راست و چپ نوك قلم است. نيش راست يا بلند را وحشى و نيش چپ يا كوتاه را انْسى مىگويند. گوشت پشت زبان قلم، شَحْم نام دارد. به قلمى كه شحم آن را برندارند مُشْحَم (داراى شحم) و اگر آن را بردارند مَشحوم (بىشحم) مىگويند. اگر تمام شحم را بردارند، آن قلم را مُبَطَّنْ مىخوانند .در ايران، به چنين قلمى «تخاير» مىگفتند كه استادان براى نشان دادن مهارت خود با آن مىنوشتند، زيرا قلمى كه اينگونه تراشيده شود، براثر فشار بيش از حد دست، زود مىشكند . ميدان قلم بايد به اندازه بند انگشتِ بزرگ دست باشد؛ هرچند خوشنويسان بغداد آن را به اندازه ناخن آن انگشت مىتراشيدند. لْفَه يا زبان قسمت باريكى از ميدان قلم است كه به سر منتهى مىشود. فاق يا شيار، شكافى است كه بر زبان قلم ميان وحشى و انسى ايجاد مىكنند تا مركّب راحت و يكنواخت بر كاغذ منتقل شود. به اين عمل شَق مىگويند. اندازه فاق برحسب سختى و سستى قلم متفاوت است. براى قلمى با سختى متوسط، اندازه فاق نصف ميدان قلم است.

خوشنويسان تراشيدن قلم را نيمى از آموزش خط دانستهاند . ابنبوّاب توصيه كرده است كه همواره سر باريكتر قلم را بتراشند . آنچه درباره تراش قلم بين همه مشترك است، رعايت چهار اصلِ ضرورى است: فتح، نَحْت، شق، و قَطّ. فتح برداشتن خانه يا ميدان يا روى قلم و آغاز تراش قلم است. در اين مرحله، قلمتراش را در بدنه قلم فرو مىبرند و با فشارى يكسان تا سر قلم را برمىدارند. فتح بر سه نوع دراز، كوتاه و متوسط است. درازى ميدان قلم بايد به اندازه قطر قلم باشد، زيرا اگر زياد باشد، با فشار دست به هنگام نوشتن، قلم زود مىشكند و اگر كوتاه باشد، مركّب بيش از اندازه بر كاغذ مىريزد.